Sudan'da Referandum Öncesi Gerilim Tırmanıyor

Güney Sudan’ın kaderini belirlemek için 9 Ocak 2011’de yapılması planlanan referandumun ertelenmesi önerisi gerilimi tırmandırdı. Referandum, sınırlar, zenginlikler ve vatandaşlık gibi referandum tarihinden önce çözülmesi gereken son derece önemli meselelerin henüz çözülmemesi sebebiyle ertelenmesi önerisi gündemi meşgul ederken Güney Sudanlılar referandumun belirlenen tarihte yapılması konusunda ısrarlı.

Sudan Savunma Bakanı Abdurrahim Muhammet Hüseyin, Mısır Devlet Başkanı Hüsnü Mübarek’le bugün yaptığı görüşmede “Mantıklı ve gerçekçi olanın referandumun ertelenmesi” olduğunu belirterek referandum öncesi Kuzey-Güney sınırının belirlenerek Abyei sorununun çözülmesinin zorunlu olduğunu ifade etti.

Mısır’ın resmi ajansı Şaruk Avsat yayınladığı haberde, Hüseyin’in referandumun ertelenmesiyle ilgili kendisine yöneltilen bir soruyu “mantık ve realite bunu gerekli kılıyor” şeklinde yanıtladığına, ayrıca belli ve bilinen sınırlar üzerinde oylama yapılabilmesi için sınırların referandum öncesi belirlenmesinin önemini ve Abyei meselesinin çözülmesinin zaruretini Mısır Devlet Başkanı’na da ifade ettiğine yer verdi.

Kuzey ve Güney Sudan arasında yer alan küçük bir deniz olan Arap Denizi’ne 50 km. uzaklıktaki Abyei Bölgesi, Afrikalı ve Arap kabilelerin karışık olarak yaşadığı, halkının çoğunluğu hayvancılıkla uğraşan bir bölge. Kuzey ve Güney Sudan’ın her biri Abyei bölgesi üzerinde hak iddia ediyor ve diğer tarafı yabancı olarak nitelendiriyor. Ayrıca bölge birçok sosyal, kültürel ve ekonomik meseledeki müzakere dosyalarında en hassas bölge olarak kabul ediliyor.

Sınır sorunu ve Abyei meselesi gibi meselelerin tek devlet bünyesinde çözülmesinin gerektiğini, iki devlet bünyesinde çözülmesinin dış müdahalelere ve anlaşmazlıklara yol açtığını belirten Hüseyin, bu iki meselenin öncelikli olarak çözüme kavuşturulmasının zaruri olduğuna işaret ederek, “Bu da barış ve istikrara katkı sağlaması için ve ileride yaşanması muhtemel bir çatışmaya gerekçe olmaması için referandum öncesi halledilmelidir” dedi.

Kuzey ve Güney arasında Abyei Bölgesi üzerinden yaşanan anlaşmazlıklar özellikle de iki tarafın birbirini savaş hazırlığı yaparak birliklerini topladığı şeklinde suçlamalarıyla ve Güney Hükümeti Başkanı Salva Kiir’in Güney’in ayrılması lehine oy kullanacağını açıklamasından sonra son dönemde zirveye ulaştı.

Sudan Savunma Bakanı, Kuzey ve Güney arasında çizilen sınırın %80’i üzerinde anlaşma sağlandığını, ancak sınır bölgelerindeki %20’lik bir kısımda sorun yaşandığını belirtti.

Abyei’nin geleceği nasıl olacak?

Güney’in kaderinin belirleneceği referandum gününün ikinci bir referanduma daha şahit olacağı varsayılıyor. O da Abyei Bölgesi kuzeye mi yoksa güneye mi dâhil edilecek? Kuzey ve güney Sudan arasında yirmi yılı aşkın süren savaşın ardından 2005 yılında gerçekleşen kapsamlı barış anlaşması’na göre Abyei’nin nereye katılacağı referandumla belirlenecek.

Ancak, Sudan’ın Kuzeyindeki Hartum Yönetimi yetkilileri geçtiğimiz hafta yaptıkları açıklamada Abyei Bölgesi’ndeki Göçebe Araplardan Meyseriyye Kabileleri’nin katılımıyla ilgili anlaşmazlık sebebiyle referandumun zamanında yapılmasının mümkün olmadığını belirtmişlerdi.

Abyei’deki referandum kanunları Güney Dinga Ngoc Kabilesi’ne oy kullanma hakkı veriyor. Ancak Meyseriyye böyle bir hakka sahip değil. Bu sebeple deMeyseriyye, referanduma katılmalarına izin verilmediği takdirde kabile üyelerine referandumu sabote ederek başarısızlığa uğratma sözü verdi.

Yaşanan krize bir an önce son vermek ve referandumun belirlenen tarihte gerçekleşmesi için çetrefilli Abyei Meselesi’nin Addis Ababa’da bu ayın 27’sinde görüşülmeye başlanacağı tahmin ediliyor.

Beşir: Referandum, Dünyanın Sonu Değil

Bunun yanı sıra Sudan Devlet Başkanı Ömer Hasan El Beşir Sudan’da Güney ve Kuzey arasında yeni bir savaşın söz konusu olmadığını belirterek Güney’deki referandum sonuçlarının dünyanın sonu olmadığını söyledi. Sudan Haber Ajansı dünkü haberinde, El Beşir’in Ribat Üniversitesi Polis Akademisi’nin mezuniyet töreni esnasında yaptığı konuşmada “Savaşa dönüş yok! Hükümet barışın kalıcılığı için çalışacaktır” dedi ve referandum sonuçlarının dünyanın sonu olmadığını ifade etti.

Sudan Devlet Başkanı geçtiğimiz hafta Güney Sudan’ın kaderini belirlemek için önümüzdeki yılın başında bir referandum yapılmasını gerekli kılan barış anlaşmasına bağlılığını korumakla beraber Sudan’ın bütünlüğü için alternatif kabul etmeyeceğini vurgulamıştı.

Ancak Kuzey ve Güney arasında sınırların belirlenmesi etrafında bir anlaşma sağlanamazsa referandumun gerçekleşmesinin zor olacağına değinmişti.

El Beşir’in açıklamaları Addis Ababa’dan yapılan duyuruyla çakıştı. Duyuru, Kuzey ve güney arasındaki sınırda yer alan petrol zengini Abyei bölgesinin durumu hakkında Başkent Etiyopya’da Kuzey ve Güney Sudan temsilcileri arasında gerçekleşen müzakerelerin başarısızlıkla sonuçlandığı yönündeydi.

El Beşir Sudan Parlamentosu’nun yeni dönem açılışı vesilesiyle parlamento önünde yaptığı konuşmada: “Kapsamlı Barış Anlaşması’na bağlılığımız devam etmektedir. Ancak birlik ve bütünlük için asla alternatif kabul etmeyeceğiz” şeklinde konuştu.

9 Ocak 2011 tarihinde düzenlenecek olan bir referandumla Sudan’ın güneyindeki vatandaşların tek Sudan olarak kalmak ya da Güney Sudan olarak ayrı bir yönetim olmak arasında tercih yapması kararlaştırılmıştı.

Bu referandum, kuzey ve güney arasında yirmi yılı aşkın devam eden iç savaşın sonunda 2005 yılında yapılan Kapsamlı Barış Anlaşması’nın en önemli bentlerinden biri.

Analistler ve güneyli siyasiler referandumda çoğunluğun bölünmeyi tercih edeceğini söylese de güneyliler arasında kapsamlı ve bağımsız bir anket yapılmış değil.