Libya'da Türkiye Modeli

Ankara, Mısır ve Tunus’ta olan olaylar sırasında başlangıçta sessiz kaldı ama gelişmelere ayak uydurmak için hızla konumunu düzeltti.

Libya'da Türkiye Modeli

Türkiye bölgede meydana gelen ayaklanmalara hazırlıksız yakalandı. Bölgesel hükümetlerle sıfır sorun politikası izlemesi nedeniyle Ankara, Mısır ve Tunus’ta olan olaylar sırasında başlangıçta sessiz kaldı ama gelişmelere ayak uydurmak için hızla konumunu düzeltti.

Başbakan Erdoğan, Filistin dosyasıyla alakalı olarak iki taraf arasında oluşan hoşnutsuzluk ortamında Hüsnü Mübarek’in çekilmesi çağrılarına katılmada pek zorluk çekmedi. Bu, Türkiye gibi bir ülke için Libya’yla alakalı durumda kolay olmadı. Türkiye dış siyasetini ihracat ve yatırım alanlarında ekonomik çıkarlarıyla uyum sağlayacak şekilde inşa etti ve bu durumda onu “emrivaki” hükümetiyle sağlam ilişkiler kurmaya mecbur etti.

Ankara hükümeti böylece kendisini Libya’da ciddi bir krizle karşı karşıya buldu. 25 bin Türk özellikle inşaat sektöründe Muammer Kaddafi ile milyarlarca dolarlık kontrata imza atmıştı. Bu nedenle onun düşmesi ihtimali onun yerine gelecek olan kişiyi tanımayan Türkler için bir endişeye dönüştü.

Bu nedenle Libyalı devrimcilerle Kaddafi güçlerine karşı uluslararası uçuş yasağı getirilmesine karşı çıkan Türk hükümeti arasındaki ilişkiler gerildi, Türkiye sonra isteksizce bu yasağı kabul etti ama ayaklanmacılara yardım etmek için yabancıların müdahalesine muhalafet etmeye devam etti.

Daha önce çatışma tarafları arasında ateşkes sağlanması ve Kaddafi yönetiminin yeniden güç kazanması için geniş bir alana müdahale olarak görülen müzakere çağrısı yapmakla yetinen Erdoğan, geçen hafta Kaddafi’yi çekilmeye çağırarak ve ayaklanmacılara sevgi dolu bir şekilde hitap edip onların aclarını, davalarının haklı oluşunu ve mücadelelerini kabul ederek Libyalıları şaşırttı.

Aslında Kaddafi’nin inatçılığından kaynaklanan bu değişimin sebepleri bir yana, Türkiye’nin yeni konumu Libya’daki durumda meydana gelen değişmelerde önemli bir dönüm noktası oluşturdu. Zira öncelikle Erdoğan’ın tavrı geç gelmiş olsa da önemlidir ve Ankara’nın Kaddafi’nin düşmesinin kaçınılmaz olduğuna inandığını ve aynı zamanda NATO’nun bu düşüşü hızlandırması çalışmasına bölgesel projesiyle destek verdiğini göstermektedir.

Çok sayıda önemli Libya kabilesinin Türk asıllı olduğunu ve Libya’nın nüfusunun doğudan ve batıda gelen yerli kabilelerden oluştuğunu ya da “Kuvar Galye” kelimesinin “kuloğlu” Osmanlıca kelimesinden türetildiğini unutmamak gerekir. “Kul” Osmanlı sultanı askerlerinden olması itibarıyla yeniçerilere verilen bir sıfattı, oğlu kelimesi ise Türkçe erkek çocuk anlamına gelmektedir.

Osmanlı devleti, I. Dünya savaşı sırasında İtalyan sömürgesiyle mücadelede ülkelerinden çekilmesine rağmen ona sadık kalan Libyalılar için doğal bir merci oluşturmaktaydı. Bugün torunlarının kendileriyle övündüğü mücahit Libyalılar, Osmanlı’nın yerini Atatürkçüler alıncaya ve bölgedeki mirasını kazıyıncaya kadar ona bağlı kaldılar.

Buradan hareketle, Türkiye’nin tabir yerindeyse geniş bir kapıdan Libya’ya geri dönmesi Libyalılar için güven verici bir etken ve devrimcilere ister Batı’ya karşı cesur davranan radikal dini makamlar isterse asılsız “Araplık ve milliyetilik” sloganları atarak Kaddafi’ye bağlı olanlar olsun bazı bölgesel makamların teklifleriyle mücadelede gerekçe vermektedir. Bu sloganlar, tankların sırtında gelip onların sinelerine çöreklendiğinden beri halklara felaket ve hayal kırıklığından başka bir şey vermedi, onların kaderlerini kontrol altına aldı ve ilerlemelerine engel oldu.

Libyalılar, Kaddafi ve ailesini yönetimden uzaklaştırmak için Türkiye’nin sunabileceği yardımlar hakkında senaryo yazmaya çalışıyor. Ama Ankara’nın oynayabileceği en önemli rol, AKP’nin Türkiye’de demokrasi ve devlet kurumlarına bağlılığını ve bunları koruma kapasitesini kanıtladıktan sonra, Libya devletinin yeniden sağlam temeller üzerinde kurulmasına yardım etmek olacaktır. Belki de bu, eski yönetimin bıraktığı boşluk ve enkazın üzerine kurulacak Libya devleti için model teşkil eder. Belki de Erdoğan’ın adımları, köklü bir tarihin birleştirdiği kardeş devletler için bir ibret olur ve onlar da değişim trenine binmek için acele ederler.

Libyalı gazeteci Semir Sa'davi'nin Libya Gazetesi'nde yayınlanan "Libya’da Türkiye Modeli" başlıklı analizi, Gülşen Topçu tarafından israhaber için tercüme edildi.