Kırgızistan'da Neler Oluyor?

Kırgızistan İçişleri Bakanlığı, Bişkek'te bugün yaşanan protestolarda 180 kişinin yaralandığını açıkladı.

İçişleri Bakanlığı Sözcüsü Elena Bayalinova, yaralıların kaçının polis kaçının gösterici olduğu konusunda bilgi vermezken, ölü sayısı konusunda ise açıklama yapmadı.Bişkek'teki gösterilerde polis göstericilerin üzerine ateş açmıştı. Kırgız muhalefeti olaylarda 17 kişinin öldüğünü açıkladı.

Kırgız muhalefetinden Shamil Murat, AP'ye yaptığı açıklamada İçişleri Bakanı Moldomusa Kongatiyev'in cesedini gördüğünü söyledi. Ancak iddia Kırgız yönetimi tarafından yalanlandı. Kongatiyev'in Talas kentinde dövülerek öldürülmüş olabileceği belirtiliyor.

OLAĞANÜSTÜ HAL İLAN EDİLDİ

Kırgızistan Cumhurbaşkanı Kurmanbek Bakiyev, polis ve kendisinin görevini bırakmasını isteyen binlerce göstericinin arasında çıkan çatışmalarda 5 kişinin ölmesinin ardından bugün ülkede olağanüstü hal ilan etti.

Kırgızistan, Afganistan'da yetişen militanların yayılmasını durdurmak için Batılı girişimlerin merkezinde bulunan bir ülke. ABD, Afganistan'daki Taliban direnişine karşı yardımcı olması için Kırgızistan'da bir hava üssünü kiralamıştı. Ülkede Rusya'nın da bir askeri üssü bulunuyor.

Ülkede meydana gelecek bir lider değişikliğinin, askeri üs konusunu daha da karmaşık hale getireceği belirtiliyor. Kırgızistan yönetimi geçtiğimiz yıl ABD'den Manas üssünü kapatmasını istemiş; ancak daha sonra üs kiralamasına izin vermişti.

Ancak hem Rusya hem de ABD, Orta Asya'daki "İslami uyanışın" yükselmesinden endişe duyduklarını aktarmıştı. Kırgızistan ile Tacikistan ve Özbekistan arasında bulunan Fergana Vadisi, 1999 – 2000 yılları arasında bazı İslamcıların hedefi haline gelmişti. Batılı güçler, şiddet olaylarının Kırgızistan'a sıçraması ve ülkeyi aşması halinde tüm bölgeye yayılmasından endişe ediyorlar.

AYAKLANMALARA NE SEBEP OLDU?

2005 yılında Akayev'i yerinden ederek iktidara gelen eski muhalefet lideri Bakiyev, o zamandan bu yana muhalefet tarafından gücünü sağlamlaştırmak, muhalif siyasi liderleri hapse atmak ve yolsuzluğu önleyememekle suçlanıyor. Uzmanlar, "2005'teki Lale Devrimi'nin ardından iktidara gelen Bakiyev halkın beklentisinin yüksek olduğu başka bir lider olacaktı; ama işe yaramadı" görüşünü dile getiriyor.

Bakiyev, geçtiğimiz yıl Temmuz ayında da ezici bir üstünlükle seçimleri kazanmış ve ikinci dönem cumhurbaşkanlığı görevine başlamıştı. Ancak hem muhalefet hem de Batılı gözlemciler seçimleri sert bir dille eleştirmişti.

Ancak Bakiyev seçimlerin ardından 5,3 milyon nüfuslu Kırgızistan'da halkın refahını geliştirmekte yetersi kaldı. Halkın 3'te ikisi halen fakirlik seviyesinin altında bulunuyor. aylık ortalama gelir düzeyi isse 130 dolar.

Ülkenin 4,7 milyar dolarlık ekonomisi ayrıca Kırgızistan'ın gayri safi yurt içi hasılasının yüzde 30'unu oluşturan işçi dövizindeki 2008'de yaşanan keskin düşüşten de büyük zarar gördü.

Ekonomik büyüme, 2008'deki 8,4'lük büyümenin ardından 2009'da yüzde 2,3 yavaşladı. Ancak ekonomi, Centerra Gold Inc şirketi tarafından Kumtor'da çıkarılan altın madenlerinin katkısı olmaksızın yüzde 2,9 daha daralabilirdi. Kanadalı maden şirketi Cameco Corp, Aralık ayında Centerra'daki hisselerini satışa çıkardığını duyurdu.

BAKİYEV'İN SONU NASIL OLABİLİR?

Kırgızistan'da muhalefet uzun süredir Lale Devrimi'nin destekçisi olan Bakiyev'den yolsuzlukla mücadele etmesi ve üst düzey mevkilerdeki akrabalarını kovmasını istiyor, isteklerini yerine getirmemesi halinde ise Bakiyev'i devirmekle tehdit ediyordu. Bugün Bişkek sokaklarındaki göstericiler de şimdi Bakiyev'in görevi bırakmasını istiyor.

Ancak sonucun ne olacağı Bakiyev'in krizle nasıl baş edeceği ve ABD, Rusya ve Çin yönetimlerinin nasıl bir tavır takınacağına bağlı. Rusya sükunet çağrısı yaparken uzmanlar, Bakiyev'in durumu kötüleştirmeden kontrol altına alma gibi güç bir işle karşı karşıya olduğunu dile getiriyorlar.

Polis, bugün Bişkek sokaklarında göz yaşartıcı bomba kullanırken, ölü sayısının ise onları geçtiği bildirildi. Hatta bir ara İçişleri Bakanı'nın da göstericiler tarafından esir alındığı iddia edildi. Ancak bu iddia Kırgız yönetimi tarafından yalanlandı.

Lale Devrimi'nin devirdiği Askar Akayev, 2005'teki gösteriler sırasında Rusya'ya kaçmıştı. Ancak uzmanlar, Bakiyev'in yakın çevresi ile arasındaki dostluk daha kuvvetli olduğu için, devrimdekine benzer bir olayın yaşanmasının zor olduğunu dile getiriyorlar. ABD'nin ve Rusya'nın sessiz kalması halinde de dış güçlere daha bağımlı olan Bakiyev'in gücünü koruyacağı tahmin ediliyor.